Dobry psychoterapeuta, dobry psycholog – co to znaczy i jak wybrać specjalistę ?

Wpisując w wyszukiwarkę hasło „dobry psychoterapeuta” nagle zostajesz zalany setkami ofert. Prawie każda z tych pozycji obiecuje profesjonalizm, zrozumienie i skuteczną pomoc w rozwiązaniu problemu. Zanim wykonasz ten pierwszy telefon i zapukasz do drzwi gabinetu warto zastanowić się co dla Ciebie oznacza określenie „dobry".

Psycholog czy psychoterapeuta? Czy to w ogóle jakaś różnica ?

Wielu klientów używa tych pojęć zamiennie, nie widząc różnicy. W końcu i psycholog i psychoterapeuta zajmują się zdrowiem psychicznym i emocjami czyż nie ?

• Psycholog to osoba po 5-letnich studiach magisterskich. Psycholog po studiach posiada wiedzę o mechanizmach ludzkiej psychiki, może wykonać testy lub udzielić doraźnego wsparcia.
• Psychoterapeuta to specjalista, który poszedł o krok dalej. Po studiach ukończył (lub jest w trakcie) 4-letnie, podyplomowe szkolenie z zakresu psychoterapii. Zwróć jednak uwagę, że nie każdy psychoterapeuta musi być z wykształcenia psychologiem. Psychoterapeutą można zostać także po ukończeniu innych kierunków studiów. Naturalne jest jednak, że rozwijając się zawodowo psycholodzy często kształcą się dalej i staja się psychoterapeutami.

Jeśli twoje problemy dotyczą przejściowych trudności lub jakieś sytuacji, potrzebujesz wsparcia, rozmowy, wspólnego przeanalizowania rożnych opcji czy scenariuszy to psycholog będzie dobrym wyborem. Jeśli czujesz, że Twój problem jest głęboki, powtarzalny i utrudnia Ci życie od miesięcy lub lat, powinieneś skupić się na znalezieniu psychoterapeuty. To ważne, bo to proces terapeutyczny, a nie sama porada psychologiczna, prowadzi do trwałej zmiany struktur poznawczych i emocjonalnych.

„Dobry terapeuta” czyli jaki ? Co to właściwie znaczy ?

Odpowiedź jest paradoksalna: dobry terapeuta to dla każdego coś innego. To trochę tak jak z wyborem telewizora. Jeden użytkownik szuka najwyższej jakości obrazu i zaawansowanych funkcji, inny potrzebuje urządzenia prostego w obsłudze i intuicyjnego. Ktoś inny szuka najlepszego stosunku jakości do ceny. To indywidualne potrzeby decydują co dla kogo jest dobre.

To, że dany specjalista pomógł Twojej przyjaciółce, nie gwarantuje, że pomoże Tobie. W psychoterapii, podobnie jak w medycynie, dobór metod jest kluczowy. Terapeuta może być wybitny w jednej metodzie, ale jeśli Ty potrzebujesz innego podejścia, ta współpraca może być dla Ciebie obojętna, a w skrajnych przypadkach – budzić frustrację.
Czasami terapeuta z nieco krótszym stażem, ale świeżą wiedzą i dużym zaangażowaniem, zdziała z Tobą więcej niż utytułowany profesor, którego styl zupełnie do Ciebie nie trafia. Warto zadać sobie pytanie: czy do każdego problemu potrzebujesz specjalisty z „najwyższej półki”?

To trochę jak z medycyną – z przeziębieniem idziesz do lekarza rodzinnego, bo wiesz, że właściwie się Tobą zaopiekuje. Nie szukasz wtedy światowej sławy neurochirurga. Tak samo jest w terapii: każdy wykwalifikowany specjalista posiada solidną bazę wiedzy, która pozwala mu skutecznie pracować z najczęstszymi trudnościami. Kluczem nie jest więc najwyższy tytuł naukowy, ale znalezienie kogoś, kto po prostu rozumie specyfikę Twojego problemu.

Specjalizacja: Czyli szukanie kogoś, kto zna specyfikę danego problemu

Psychologia stała się zbyt szeroką dziedziną aby być specjalistą od wszystkiego - dobry terapeuta zna swoje ograniczenia. Psycholodzy i psychoterapeuci z czasem naturalnie wybierają obszary, w których czują się najlepiej i w których wypracowują najlepsze efekty. Może to być np. praca w obszarze diagnostyki, rozwoju np. kompetencji społecznych lub z traumą, lękiem napadowym, czy zaburzeniami nastroju. Właśnie dlatego paradoksalnie dobry terapeuta to również taki, który potrafi powiedzieć: „To nie jest moja działka, ale wiem, kto w tym temacie jest świetny”. Takie przekierowanie do innego specjalisty to nie brak wiedzy czy unik, ale uczciwe podejście, które oszczędza Twój czas i pieniądze.

Czy dobry terapeuta zawsze musi być miły?

To jeden z największych mitów. Oczekujemy, że sesja będzie kojącym plastrem na rany. Tymczasem terapia bywa trudna, męcząca, a czasem po prostu bolesna.

1. Empatyczna konfrontacja: Jeśli czujesz, że terapeuta Cię konfrontuje z prawdą, której unikałeś – to nie znaczy, że jest zły. Choć empatia i zrozumienie są fundamentem w procesie budowania terapeutycznej relacji to tak naprawdę zadaniem terapeuty nie jest tylko bycie „miłym”, ale bycie szczerym i autorefleksyjnym.
2. Reakcja na diagnozę: Może się zdarzyć, że diagnoza Ci się nie spodoba. Możesz poczuć złość i ocenić psychologa przez pryzmat swoich emocji. Pamiętaj jednak, że trafna diagnoza, nawet jeśli jest trudna do przyjęcia, jest jedynym punktem wyjścia do realnej zmiany.
3. Granice relacji terapeutycznej: Dobry specjalista trzyma ramy. Nie jest kolegą od kawy, ale profesjonalnym przewodnikiem.

Cena sesji - od czego zależy i czy drożej zawsze znaczy lepiej?

Ceny sesji mogą być zróżnicowane. Zależy to od wielu czynników. Gabinet funkcjonujący w centrum miasta, w prestiżowej lokalizacji zatrudniający wiele osób na recepcji czy do obsługi technicznej będzie miał znacznie większe koszty a więc zupełnie zrozumiałe jest to, że sesja w takim miejscu musi kosztować więcej. Weź również pod uwagę, że większość terapeutów również poświęca wiele czasu na udział w superwizji i specjalistycznych szkoleniach których koszty również są bardzo zróżnicowane w zależności od tematyki i nurtu. Jako ludzie ulegamy heurystyce: „wysoka cena = wysoka jakość”. Zbyt niska, nierynkowa cena powinna nas zastanowić ale zbyt wysoka również nie musi być gwarancją przełomu. Ważne jest abyś wiedział za co płacisz i świadomie dokonał wyboru.

Twoja checklista - Jak wybrać dobrego  psychoterapeutę

Wybierając terapeutę , zwróć uwagę na te kilka punktów. Informacje te będą łatwo dostępne na stronach i internetowych profilach branżowych (np. Znany Lekarz, bazy terapeutów danego towarzystwa psychologicznego, strony instytucji i projektów w których uczestniczył). Jeżeli umawiasz wizytę przez telefon rozmawiając bezpośrednio z terapeutą to dobry moment aby zadać pytania, które pozwolą Tobie podjąć decyzję.

• Wykształcenie: To podstawowa informacja, która pozwoli ci upewnić się że osoba z którą zamierzasz pracować ma odpowiednia wiedzę kierunkową. Studia lub szkolenia ukończone w uznanych ośrodkach to predyktor tego, że terapeuta pracuje uznanymi metodami według nowoczesnych standardów.
• Doświadczenie: Staż pracy to coś więcej niż liczba lat w zawodzie. To suma przepracowanych godzin i różnorodność problemów, z którymi terapeuta się mierzył. Wiedza teoretyczna integruje się się z praktyką. Po latach pracy z konkretnymi problemami, terapeuta nie musi już "szukać po omacku", pewne mechanizmy i schematy stają się bardzo czytelne już od pierwszych sesji.
• Wybór nurtu: Każdy specjalista pracuje na bazie określonej teorii psychologicznej zwanej nurtem, a co za tym idzie – korzysta z różnych narzędzi terapeutycznych. Jedne podejścia są szczególnie skuteczne w pracy z lękiem i obniżonym nastrojem, inne lepiej sprawdzają się przy przepracowywaniu traumy czy trudnościach w relacjach. Wybierz pracę w nurcie, który jest najlepiej dopasowany do Twoich potrzeb.
• Pytaj o styl pracy: Jeśli szukasz przez polecenie, zapytaj znajomego: „Jak on pracuje? Czy cele były jasne? Czy czułeś, że ta relacja coś wnosi do Twojego codziennego życia?”.
• Zapytaj o superwizję: Standardem jest, że każdy dobry psychoterapeuta powinien regularnie omawiać swoją pracę z superwizorem. To chroni Ciebie i jego.
• Realne oczekiwania: Zwróć uwagę czy dana osoba przedstawia Ci rzetelnie na czym będzie polegał proces terapeutyczny. Wizja, że terapia pozwoli nie czuć przykrych emocji, rozwiąże natychmiast wszystkie życiowe problemy i to po kilku sesjach.. ma niewiele wspólnego z rzeczywistością. Terapia z założenia nie jest procesem łatwym. Prawdziwa zmiana wymaga czasu i Twojego zaangażowania. Terapia pomaga w przezwyciężeniu trudności ale ma również swoje ograniczenia.
• Jasne cele: Dobra terapia zaczyna się od ustalenia, dokąd idziemy. Jasne i przejrzyste cele określone na początku procesu pozwolą Tobie upewnić się na dalszych etapach czy zmierzacie we właściwym kierunku.
• Zaangażowanie: Empatia, szczera chęć poznania klienta i pomocy w zmianie lub znalezieniu rozwiązania jest jak dopalacz w samolocie odrzutowym. Bywa że to właśnie ten czynnik decyduje o sukcesie.
• Autorefleksyjność: Dobry specjalista ma świadomość, że on również jest tylko człowiekiem i nie posiada monopolu na absolutną rację. To umiejętność stałego przyglądania się własnej pracy, swoim emocjom i ograniczeniom. Terapeuta powinien wiedzieć, gdzie kończą się jego kompetencje i mieć odwagę przyznać, że czegoś nie wie lub że jego osobiste przekonania nie mogą przesłaniać Twojej perspektywy. Ta pokora zawodowa sprawia, że w gabinecie jesteś traktowany podmiotowo, a nie jak kolejny „przypadek” do dopasowania do teorii.
• Opinie klientów: Nie patrz tylko na „gwiazdki”. Przeczytaj o doświadczeniach innych osób, zwracając uwagę, czy opinie były zbierane rzetelnie na przestrzeni lat, czy pojawiły się nagle w jednym czasie. Sprawdź, czy są anonimowe, czy podpisane imieniem, co podnosi ich wiarygodność. Pamiętaj jednak o zdrowym krytycyzmie: każda recenzja, zarówno pozytywna, jak i krytyczna, jest subiektywnym odczuciem.

Podsumowanie:

Wybór specjalisty, który rozumie Twoje trudności i potrafi nazwać mechanizmy Twojego działania, to połowa sukcesu. Pamiętaj jednak, że wszystkie te elementy – wykształcenie, doświadczenie, superwizja i szczere zaangażowanie – tworzą jedną całość. Można to porównać do ogniw w łańcuchu. Każde z nich jest tak samo ważne dla wytrzymałości całej konstrukcji. Bez merytorycznych podstaw relacja może być miła, ale mało skuteczna. Bez zaangażowania nawet najlepsza wiedza pozostanie tylko teorią. Dopiero gdy wszystkie te ogniwa są współpracują ze sobą, terapia staje się bezpiecznym i solidnym fundamentem, na którym możesz zacząć budować swoją realną zmianę.